چۆنیەتی هاتنی سروش و دەست پێکردنی :
خاتو عائیشە بۆمان دەگڕێتەوە لە باسی هاتنی وەحیدادەفەرموێت: پیشهاتنی
وەحی چەند نیشانەیەکی هەبوو،لەوانە بینینی خەو هەموو خەوکان وەک پرشنگی
بەرەبەیان دەهاتە دی، ئەم خەونە بە شەش مانگ پێشهاتنی وەحی بەردەوام بوو
لەگەڵ پێغەمبەردا(صلی للە علیە وسلم)، ئەمە سەرەتا بوو بۆ ئەوەی بزانێت
ئامادە دەکریت بۆ کارێکی گرنگ، ئەویش پێغەمبەرایەتیە.
هەرچەندە ئەمە یەکەم ئامادەباشی نەبوو، بەڵکو زۆر شتی سەیرتر باسدەکات خاتو
عائیشە، دەفەرموێت هەموو بەردەکانی مککە سڵاو و دروودو خۆشەویستیان بۆ
پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) دەنارد سەروەرمان(صلی للە علیە وسلم)
دەفەرموێت:"إِنِّي لَأَعْرِفُ حَجَرًا بِمَكَّةَ كَانَ يُسَلِّمُ عَلَيَّ
قَبْلَ أَنْ أُبِعَثَ إِنِّي لَأَعْرِفُهُ الْآنَ".
بەردێک نیە لەشاری مککە و دەوروبەیدا بەلایدا رۆشتبێتم و سڵاوی
لێنەکردبێتم؛ پێشهاتنی وەحی پیش بوون بە پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم)
سەروەرمان دەفەرموێت هەموو ئەو بەردانە دەناسێتەوە کە سڵاویان لێکردوە.
لێرەدا رووداوێکی ترباسدەکەم: پێش بوونی بە پێغەمبەر (صلی للە علیە وسلم)
ئەویش لەتکردنی سنگی موبارەکییەتی کە ئەم ڕووداوە لە سەحیحی بوخاروموسلیم و
مەسنەدی ئیمان ئەحمەدو سەحیحی ئیبن حەبان و زۆرێکی تر لە لە گێرەرەوەی
فەرمودەکان داهاتووە، کە لە تەمەنی منداڵیدا سینەی لەتکراوە ئەو خاڵە رەشەی
کە بەشی شەیتانە لەسەر دڵی لابراوە، پاشان پاك شۆراوە بە ئاوی زمزمزم و
لە ناو قاپێکی ئاڵتونیندا، ئەنەسی کوڕی مالك- رەزامەندی خوای لێبێت-
دەفەرموێت جێگای دوورینەوەکەی بە سینگی پێغەمبەروە(صلی للە علیە وسلم)
دیار بووە.
ئەم رووداوە باسێکی ئیمانیە بۆ خەڵکی بە گشتی و بۆ خەڵکی شاری مککەی ئەو
سەردەمەو جۆرێکە لە ئامادەکردنی خەڵکی و بەگشتی بەتایبەت خودی
پێغەمبەرە(صلی للە علیە وسلم) بۆ ئەوەی ئامادەی ببێت کە لە داهاتویەکی
نزیکدا دەبێتە پێغەمبەر و وەحی بۆ دادەبەزێت..
ئەم هەواڵی سنگ لەتکردنی پێغەمبەرە(صلی للە علیە وسلم) لە ناو شاری
مککەدابڵاو بوویەوە وتەنانەت لە ناو هەموو عەرەبدا دەنگی دایەوە زۆر جار
محمدیان بە دەناسیەوە .. کە ئەو لاوەیە کە سنگی شەقکراوە لە لایەن
فریشتیەکەوە، هەموو خەڵکی ئامادەکرا بۆ ئەوەی کە ئەم لاوە لە داهاتودا
کارێکی گەورەی پێدەسپێرێت، لە رووی ئیمانیەوە ئەو دەمەو ئێستاو
داهاتویشمان، ئەوەمان بۆ دەر دەکەوێت کە تواناو قودرەتی خوای پەروەردگارمان
چەندە گەورەیە، ئێستا نەشتەرگەری دەکرێت بە دەستی مرۆڤ جێگای سەرسوڕمان
کەسیش نیە، بە پێشکەوتنی زانستی هەژماردەکرێت، بەڵام خوای پەروەدگاری ئێمە
لەوسەردەمەدە بە فەرمانی خۆی گەرەترین نەشتەرگەری سنگ کراوە کە قورسترین
جۆری نەشتەرگەی بووە بە فریشتەکان کردویەتی بۆ ئەوەی ببێتە پەندو ئامۆژگاری
بۆ مرۆڤایەتی و تواناو هێزو گەورەیی خۆشی بۆ مرۆڤاکان نیشان بدات، ئەویش
بە خەڵکی ئەو سەردەمە بڵێت کە محمد کەسێکی تایبەتە.
هەرچەندە ئەم باسە بۆ خۆی باسکردنی قورسە لە رووی بڕواهێنا پێی، هەڵەبەت
بۆ ئیمانداران نا، بەڵکو بۆ بێباوەران ، چونکە هەروەك رووداوی ئیسراو
میعراجەو، لەتکردنی مانگە زۆرێکی تر لەو رووداو و پەرجۆیانەی کە مرۆڤ
لەبەردەمیدا دەستەوسانە لەسەردەمی پێغەمبەرماندا(صلی للە علیە وسلم)
روویداوە، هەمووی بۆ تاقی کردنەوەی مرۆڤ بە ئەنجام گەیەنراوە بۆتە معجیزە.
دەستپێکی وەحی:
بوخاری لە خاتوو عائیشە دەگرێتەوە دەفەرموێت:
"يروي البخاري قصة بدء الوحي عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا
قَالَتْ:اَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ
وَسَلَّمَ مِنَ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ، فَكَانَ
لاَ يَرَى رُؤْيَا إِلاَّ جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ.ثُمَّ حُبِّبَ
إِلَيْهِ الْخَلاَءُ، وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ
- وَهُوَ التَّعَبُّدُ - اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ
يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ، وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ، ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى
خَدِيجَةَ، فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا، حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي
غَارِ حِرَاءٍ."
سەرەتای دەست پێکی وەحی بۆ پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) بە خەونی باش
وچاك دەستی پێکرد، هەموو خەونەکان وەك گزنگی بەرەبەیان دەهاتە دی، پاشان
حەزی بە تەنهای دەکرد، دەچوە ئەشکەوتی حەراء لەوێ بیر دەکردوە، بۆ ماویەك
لەوێ دەمایەوە لە کەسوکاری دوور دەکەوتەوە، پاشان ئەم رەوشەی بەردەوام
دەبوو جاری واهەبوو درێژەی دەخایاند، زۆر جار خاتو خەدیجە خۆراکی بۆ دەبرد
بۆ ئەشکەوتەکە، بەردەوام دەمایەوە بە تەنهای، تاکو خوای گەورە وەحی بۆنارد
لە ئەشکەوتی حەراء.
خوای گەورە وایکرد لە پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) کە ئەو ماوەیە هەست بە
بیر کردنەوە تێڕامان بکات لەم گەردونە، بە تایبەت لە مانگی ڕەمەزاندا، بیری
دەکردەوە دەبێت ئەم گەردونە هەروا بە بێهودەی دروستکرابێت، یاخود خوایەك
نەبێت کە سەرپەرتشتی هەمووی بکات، هەرچەندە عەرەب بە شێوەیەکی گشتی خوایان
دەپەرست، بەڵام هاوبەشیان بۆ ئەنجام ئەدا لە رووی بەندایەتیەوە؛ بەڵام لە
رووی کردگاریەوە بڕوای تەوایان هەبوو کە خوا دروستکاری ئەم گەردون و
بوونەیە، بەڵام نەیاندەزانی چۆن خوا بپرستن بە راست و دروستی ، هەر بۆیە
خوای موتەعال لە قورئاندا ئەوراستیانەمان بۆ دەردەخات دەفەرموێت:
[وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللهُ] {لقمان: 25}.
خۆ ئهگهر پرسیار (له بێدین و کافران) بکهیت: کێ ئاسمانهکان و زهوی
دروست کردووه، زۆر به دڵنیاییهوه دهڵێن: خوا، تۆش (ئهی محمد صلی
الله علیه وسلم) بڵێ: سوپاس و ستایش بۆ خوا (لهسهر وتنی ئهو ڕاستیه)،
بهڵام زۆربهیان نهفام و نهزانن.
[وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَهُمْ لَيَقُولُنَّ اللهُ فَأَنَّى يُؤْفَكُونَ] {الزُّخرف: 87}.
خۆ ئهگهر لهو (خوانهناسانه) بپرسیت: کێ دروستی کردوون، زۆر به
دڵنیاییهوه دهڵێن (الله) (باشه ئیتر بۆچی) له ڕێبازی یهکتاناسین
لادهدهن و شوێنی ناحهقیی دهکهون؟!
بۆیە لەگەڵ خوای گەورەدا هاوبەشیان دادەنا بۆ ئەوەی لەخوای گەورە نزیك
ببنەوە بەو هاوەڵ هاوبەشانە، خوای گەورە لەو بارەوەبۆمان باسدەکات
دەفەرموێت:
[وَيَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللهِ مَا لاَ يَضُرُّهُمْ وَلاَ يَنْفَعُهُمْ
وَيَقُولُونَ هَؤُلاَءِ شُفَعَاؤُنَا عِنْدَ اللهِ] {يونس: 18}.
(بێ باوهڕان وخوانهناسان) شتێك دهپهرستن لهجیاتی خوا که نه
زهرهریانی بهدهستهو نه قازانج، بهمهرجێك دهشڵێن: ئا ئهم (بت و
شتانه) شهفاعهت خوازمانن (له قیامهتدا) لای خوا..
[وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ مَا نَعْبُدُهُمْ إِلاَّ لِيُقَرِّبُونَا إِلَى اللهِ زُلْفَى] {الزُّمر: 3}.
ئهوکەسانە جگه لهو زاته کهسانی ترو شتی تر دهکهنه پشتیوانی خۆیان
دهڵێن: ئێمه ئهم بت و شتانه ناپهرستین تهنها لهبهر ئهوهی له خوا
نزیکمان بخهنهوه..
فیترەتی پاكو بێگەرد چۆن رازی دەبێت بە بەندایەتی خوایەك لەگەڵیدا سوجدە بۆ
دارو بەرد ببرێت؟! لەکاتێكدا ئەم بەردو دارانە هیچ چاکەو خراپەیەك بە هیچ
کەس ناگەیەنێت؟!
پێغەمبەرمان(صلی للە علیە وسلم) لە هەموو تەمەنیدا یەك جاریش سوجدەی
نەبردوە بۆهیچ بت و دارو پەیکەریك، هەستێکی هەبوو کە خوای گەورە دروستکاری
ئەم گەردون و بوونەیە چۆن کرنوش بەرێت بۆ پەیکەرێک لە دارو بەرد تاشراوە.
[وَوَجَدَكَ ضَالاًّ فَهَدَى] {الضُّحى: 7}.
کاتێک ئەم ئایتە دابەزای، مانای وانەبوو کە پێغەمبەر سەرلێشیواوە ، چونکە
سوجدەو بەندایەتی بۆ بتەکانی قوریش کردوە ؛ نەخێر، بەڵکو زانایان ڕاڤەی
قورئان دەفەرمون نەیدەزانی بە چی شێوەیەك بەندایەتی خوا بکات، لێرەوە
بۆمان روون دەبێتەوە کە سەروەرمان پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) بەدوای
ئەودا دەگڕا چۆن خواپەرستی بکات، چونکە هەموو عەرەب دەیانزانی کە خوای
کردگاری بوون- بوونی هەیە.
لێرەدا دەبێت روونکردنەوەیەکی پێویست بدرێت، چونکە لەزۆربەی ژیاننامەی
سەروەرماندا ئاماژەی پێنەکراوە هەندێك لە بێباوەڕان بە هەلی دەزانن لەو
ڕێگاوە ڕەخنە لە موسڵمان بگرن و گومانیان بۆ دروست بکەن، ئەویش بریتیە
لەوەی کە پێغەمبەر خەڵوتی کردوە نەك دابرابێت لە خەڵکی..
خەڵوەت و دابران دوومانای جیاوازن..
خەڵوەت لە زمانی عەرەبیدا واتا "خلوة"
دابڕان لە زمانی عەرەبیدا واتا "اعتزال"
پێغەمبەرمان(صلی للە علیە وسلم) لە مانگی رەمەزاندا خەڵوەتی دەکرد واتا وەك
ئیعتیکاف وابوو، بۆیە ناوم نە ناوە ئیعتیکاف، چونکە ئەم بەندایەتیە لە
سەردەمی مەدینەدا سەروەرمان کردوێتی، لە رەمەزندا خەڵوەتی دەکرد، بەڵام لە
خەڵکی دانەبراو بوو هەمیشە لە رووی کۆمەڵایەتیەوە پێغەمبەر لە ناو
خەڵکیدا بوو .. پەیوەندییەکی باشی هەبوو لەگەڵ هەموو چین و توێژەکانی ناو
کۆمەڵگای مەککی.
ئەو کەسەی کە تێكڵاوی خەڵکی دەکات لەسەر ئازارەکانیان ئارام دەگرێت خەریکی
چاکەکاریە ئەوە پاداشتی لای خوای گەورە زۆر بڵندە، بە پێچەوانەوە ئەو
ئیماندارەی کە ناتوانێت لە خەڵکیدا لەسەر ئازارەکانیان ئارام بگرێت، ئەوا
هیچ پاداشتێك وەرناگرێت.. هەروەك لە فەرمودەکەی ترمزیدا هاتووە
دەفەرموێت:عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ
عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: "الْمُؤْمِنُ الَّذِي يُخَالِطُ النَّاسَ وَيَصْبِرُ
عَلَى أَذَاهُمْ، أَعْظَمُ أَجْرًا مِنَ الْمُؤْمِنِ الَّذِي لاَ يُخَالِطُ
النَّاسَ وَلاَ يَصْبِرُ عَلَى أَذَاهُمْ".
زۆر گرنگە مرۆڤ ئیماندار بە ئاگابێت لە چۆنیەتی تێكڵاوبوونی و- تێکەڵ نەبێت
بە خراپەکانیان، پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) هەرگیز لە مەجلیسی گاڵتەو
گەپی وقسەی بێ مانای بێباوەڕان دەنەدەنیشت و بەتایبەت ئەو جێگایەی کە
پەرستنی بت و پەیکەرەکانیان بوو، بەڵام لە زۆر کاری تردا هاوکاری دەکردن
کە گشتی بوو، پاشان هەندێکیان پەیوەندی هەبوو بەسەر موسڵمانیشەوە،هەروەها
هاوکاری دەکردن وەك بیناکردنەوەی کەعبەو و حیلفی فضول ..تاد.
فەرمودەیەك دەگێرنەوە لە ئیمامی حاکم و بەیهەقی کە گوایە پێغەمبەر(صلی للە
علیە وسلم) کاتێک لاو بووە گوێ لە دەنگی مۆسیقا بووە بە زلەیەك خوای
گەورە خەوی لێخستوە، لە راستیدا ئەم فەرمودەیە هەر زۆر لاوازە و ئیبن کەسیر
و شێخ ئەلبانی بە لاوازیان داناوە.
چونکە موسڵمانان ڕاستە تێکڵاوی خەڵکی دەبێت،بەڵام لە هەست و سۆز و شوعوردا
جیاوازی هەیە، هەروەك چۆن "سەید قوتب" لە کتێبە نایابەکەیدا بە ناونیشانی
"معالم في الطریق" مامۆستای بەرێزمان م.کرێکار کردویەتی بە کوردی لەوێدا
سەید -رەحمەتی خوای لێبێت- بە مشێوەیە ناوی لێناوە دەڵێت: ڕاستە موسڵمان
بە لاشەو لەگەڵ جاهیلان و بێباوەڕاندا تێکەڵە، بەڵام جیاوازیان زۆرە
هەمیشە یەکناگرنەوە لە دیدو ڕێ و مەنهەج ، بەڵکو تیكڵاوی بۆ چاکسازیانە.
کەواتە ئەگەر پیاوچاکان داببڕێن لە فێرکردنی خەڵکی،یاخود کێ بێت بەرەبست
نەهڵێت بێتە بەردەم موڵسمانان، یان کێ دەتوانی هاوکاری خەڵکی بێت ئەم دینەو
بانگەوازەیان بۆروون بکاتەوە، گومان نیە دەبێت خەڵکانێك هەبێت ئامادەی
ئەوەی هەبێت کە لەناو خەڵکیدا بانگەوازی ئەم ئیسلامە بەگەیەنێت...
هەروەك بانگخوازێکی بەرێزی شاری تورکیا لە ووڵاتی ئەڵمانایا دەچێتە ناو
دیسکۆکانەوە بانگەوازی لاوە تورکەکاندا دەکات؛ جاری وا هەیە ٢٠ کەس بۆ ٥٠
کەس لە ناو باڕو دیسکۆکاندا دەهێنتە دەرەوەو. لەووڵاتی نەرویج جامەعەتێک
خەڵکی بەرێز هەن بە ناوی مزگەوتی مەدەنی ئەوانیش لەسەر جادەکاندا بانگەواز
دەکەن، هەروەها هاوشێوەی ئەمانە لە ووڵاتانی وەك بەریتانیا و فەرنسا ئەورپا
بە گشتی دووبارە دەبێتەوە.
ئەگەر وورد تەماشای ژیانی سەروەرمان بکەین هەڵوێستەیەك بکەین.. دەبینین
ئامادەکردنی سەروەرمان بۆ پێغەمبەرایەتی .. بە قۆناغ بووە لەسەرەتاوە سڵاو
کردنی بەردو پاشان سنگ لەتکردنی، مەبەستم ئەوەیە ئامادەکراوە بۆ ئەوەی دوای
ئەم کارە قورسە بانگەوازە لەسەرشان هەڵبگرێت ..
هەموو دەزانین لە تەمەنی ٤٠ ساڵیدا دەبێتە پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم)
کەواتە پرسیار ئەوەیە ئەم هەموو ماوەیە تەنها هەر ئامادەکردنی سەروەرمان
بوو بۆ ئەم کارە و بۆ هەڵگرتنی ئەم ئەمانەتە گەورە وقورسە، دەبێت بپرسین
حیکمەت چیە ئەو ئامادەکاریە باشەی بۆ کراوە لە دوای تەمەنی ٤٠ ساڵیەوە
بانگيی پێغەمبەرایەتی دەکات، کەمترین تەمەنی پێغەمبەرایەتی بووە ئەوەی تر
ئامادەکاری بووە هۆکاری چیە؟
لەوەڵامدا دەمەوێت ئەوە بە خوێنەری بەرێز بڵێم : ئێمە بۆیە لێکۆڵینەوە لە
ووردو درشتی ژیانی پێغەمبەرمان(صلی للە علیە وسلم) دەکەین بۆ ئەوەی شوێن
پێکانی هەڵبگرینەوە، خوای گەورە ئەوەمان فێر دەکات لە ژیانیدا لەسەر ئەو
دیدو ڕێیە پەروەردەمان دەکات.. ئەویش پلە کاری و قۆناغکاریە، مرۆڤ ناتوانێت
هەموو کارێکی قورس بە یەکجار بخاتە سەر شانی، بەڵام کە پەروەردەکرا لەسەری
بە پلە کاری بوو دوای ئامادەباشی بۆکرا ئەوە هەموو کارێکی قورسی بەلاوە
ئاسان دەبێت، بۆیە پەیامەکەی سەروەرمان محمد(صلی للە علیە وسلم) هەمووی بە
پلەکاری و قۆناغکاری بوو.
پلەکاری سوننەتی خوای گەورەیە و ئەم سوننەتەیش بۆ گۆڕانکریە و چاکسازیە،
چونکە هەموو پەروەردەیەکی باش پێویستی بە پلەبەندی و قۆناغکاریە، فەرمان
بەچاکەو ڕێگری لە خراپە هەر پێویستی بە پلەبەندی و قۆناغکاریە.
تەمەنی سەروەرمان پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) ٦٣ ساڵ بوو، بەڵام وەك
ئاماژم پێدا ٢٣ ساڵی تەنها کاری پێغەمبەرایەتی کردوە؛ ئەوەی تری لە
ئامادەباشیدا بووە بۆ هەڵگرتنی ئەم پەیامە، لێرەدا ئەوەم مەبەستە کە
بیگەیەنمە خوێنەر.. هەمیشە سەردەمی کۆکردنەوە ووزەو هێزو دەسەڵات(اعداد)
زۆر ترە لە سەردەمی سەرکەوتن..
خەڵکانێک لەوانەی وابیر بکەنەوە بڵێن؛ زۆر ترین تەمەنی پێغەمبەر (صلی للە
علیە وسلم) بۆ پێغەمەبرایەتی بەکار بهتایە سودی زایاتر دەبوو بۆ ئوممەتەکە،
بەڵام خوای گەورە هەمیشە لە هەموو دەستپێکی کارکردنێکدا دەیەوێت ئەوە بە
موسڵمانان بگەیەنێت و کردویتە شریعەت و مەنهەج و دیدو ڕێیەك کە ئەم
سوننەتە گۆڕانکاری بەسەردا نایەت، چونکە سەردەمی کۆکردنەوەی ووزەکان و
دەستپێکی هەموو کاریکێك پێویستی بە هەوڵێکی باش هەیە بۆ پەوروەدەکردنی
خەڵکی بۆ ئەوەی نوخبەی باش دروست ببێت، بۆ ئەوەی دوای بتوانن کارەکە بە
ئەنجام بگەیەنن، هەر ئەوەشە لێردا ئاماژەی پێدەکەمەوە دەڵێم: ئەو ماوەیەی
کە ٤٠ ساڵی ژیانی پێغەمبەر بوو ئامادەکاری بوو بۆ ئەوەی ٢٣ ساڵ
پێغەمبەرایەتی بکات؛ خوای گەورە خۆی پەروەردەی کرد بۆ ئەو مەبەستە، خۆ
دەکرا لە کون فەیکونێکدا هەموو شاری مککە موسڵمان ببێت، بەڵام ئەمە سوننەتی
خوای گەورە نیە ، چونکە دوای مرۆڤەکان توانای کار کردن و هەوڵ کۆششیان
نامێنێت، وەك رەجەبی تەمەڵ هەموو دادەنیشێت چاوەڕوانی معجیزە دەکات خۆیان
دەم دا دەچەقێنن بۆ ئەوەی دەنکە هەنجیرێکی تێبکەویت، بەڵام ئەمە سوننەتی
ئیسلام نیەو خوای گەورە هەرگیز نەیویستوە پێغەمبەرانی وابار بێهنێت، چونکە
دوای گەلانی تر چاویان لێدەکەنەوە ، ئەم ئیسلامەیش ئاخافتنە لەگەڵ ناخی
مرۆڤدا و لەگەڵ هەست و بیرو هۆشیدا کار دەکات، پێویستە لەگەڵ وویستی مرۆڤ و
ژیان و کاروباریان بێتەوە هەربۆیە خوای گەورە بەوشێوە ناردویتە خوارەوە کە
پێغەمبەران بۆ گۆڕانکاری لە هەموو کەس نارەحەتتر بوون، پاشان ئەوانەی کە
شوێنکەوتوی ئەوان بوون هەموو ئەو کردەوەیان لەگەڵدا دووبارەکراوتەوە.
پێویستە پەندو ئامۆژگارری لەم شێوە پەروەدەیە وەربگرین، لەدوای ٤٠ ساڵ
جوبریل – سەلامی خوای لێبێت- لە خەڵوەتیدا لە ئەشکەوتی حەراء دێتە لای،
ئەو ساتە وەختە ئیتر بە خلودی لە مێژووی مرۆڤایەتیدا دەمنێتەوە،ئەو ڕووداوە
بۆ ماوەی شەسەد ساڵە رووی نەداوە هیچ پێغەمبەرێك لەو ماوەیەدا بۆ سەر
زەوەی رەوانە نەکراوە، لە دوای وەفاتی پێغەمبەریش(صلی للە علیە وسلم)
دووبارە نابێتەوە کۆتای دێت بە سروش تارۆژی قیامە.
لەم ساتە وەختەدا جوبریل- سەلامی خوای لێبێت- لەسەر شێوەی پیاوێکدا دەچێتە لای پێغەمبەرمان(صلی للە علیە وسلم).
بۆ لەسەر شێوەی مرۆڤ دەچێتە خزمەتی پێغەمبەر؟
بە هۆکاری ئەوەی مرۆڤ لە مرۆڤ ناترسێت، لە و ساتە وەختەدا ئەگەر لەسەر
شێوەی مرۆڤدا نەبێت شتیکی ترسناك دەبێت بۆ محمد، لەگەڵ ئەویشدا پێغەمبەر
(صلی للە علیە وسلم) هەر ترسا، چونکە کەسێکی نەناسراو بوو نیدەناسی..
بۆ دەبێت پێغەمبەر بترسێت لەو کاتەدا؟
وەرن بزانین پێغەمبەر خۆی بۆمان باس دەکات باش بیخۆێنینەوە بۆچی ترساوە..
خاتو عائیشە دەگێڕێتەوە:
تروي عائشة فتقول: فَدَخَلَ عَلَيْهِ الْمَلَكُ فَقَالَ: اقْرَأْ.
لە ناکاو بێهیچ پێشەکییەك، بێ سڵاو بێ هیچ ووتەیکی تر، بێ ئەوەی خۆی
بناسێنیت، تەنانەت لە خودی پێغەمبەریش(صلی للە علیە وسلم) هیچ پرسیارێکی
نەکرد، هەروەك بیناسێت رووی دەمی تێدەکات پێ دەڵێت: بخوێنە.
پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) ئاگای لە هیچ نیە و نازانێت هیچ بخوێنێت،
چونکە پێغەمبەر نەخوێندەوارە نە دەزانێت بنوسێت نە دەزانێت بخوێنێتەو، کەچی
ئەو لە پڕ دەڵێت : بخوێنە..
سەروەرمان محمد(صلی للە علیە وسلم) زۆر بە ئەدەبێکەوە دەفەرموێت: من خوێندەواریم نیە.
قَالَ: مَا أَنَا بِقَارِئٍ.
پێغەمبەریش(صلی للە علیە وسلم) هیچی لێ نەپرسی: نە فەرموی تۆ کێت؟ نە
فەرمووی چیت دەوێت، چونکە سەرسام بوو کە لەپردا خۆی کرد بەناو
ئەشکەوتەکەداو، لە پردا پێدەڵێت بخوێنە، لەدوای ئەویش کە سەروەرمان پێدەڵیت
من خوێندەواریم نیە، لێرەدا ترسەکەی سەروەرمان دەست پێدەکات دەفەرموێت لێم
نزیك بوویەوە باوەشی پێداکردم و گوشیمی بەخۆیەوە.. ئینجا دەفەرموێت
پێغەمبەرمان(صلی للە علیە وسلم):
قَالَ: فَأَخَذَنِي، فَغَطَّنِي (يعني احتضنني)، حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ
جوبریل بە توندی سەروەرمانی گوشی بە خۆیەوە، چونکە زۆر بە هێز بوو
جوبریل، پێغەمبەریش خۆی بونیادی لاشەی زۆر بەهێز بوو، بەڵام ئەو لە
پێغەمبەر بە هێزتر بوو لە بەر ئەوەی لە رەگەزی مرۆڤ نەنوو، بەڵکو فریشتە
بوو...
ثُمَّ أَرْسَلَنِي (تركني).
پاشان دەفەرموێ وازی لێهێنام لە گوشینەکە.
بۆجار دووەم دیسانەوە.. دەیگوشێتەوە بەخۆیەوە..
ثم َقَالَ: اقْرَأْ (المرة الثانية). قُلْتُ: مَا أَنَا بِقَارِئٍ.
فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ،
ثُمَّ أَرْسَلَنِي، فَقَالَ: اقْرَأْ (المرة الثالثة). فَقُلْتُ: مَا أَنَا
بِقَارِئٍ.
فقال: فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ، ثُمَّ أَرْسَلَنِي.
هەر دەفەرموێت بخوێنە، گوشیمیەوە بخۆیەوە ئەوەندە بە هێزبوو وا هەستم دەکرد
خەریك بوو پەرسوەکانم بشکێت، بەڵام بۆ جاری دووەم سەروەرمان پێ دەفەرموێت
من خوێندەواریم نیە...
بۆ جاری سێیەم هەمانکردار دەکاتەوە، پێغەمبەر دەفەرموێت: من خوێندەواریم
نیە، ئینجا واز لە لە گوشینی پێغەمبەرمان(صلی للە علیە وسلم) دێنێت ..
بۆ ئەم کارە ئەنجامدار لەگەڵ سەروەرمان پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم)؟
بۆ ئەوەی بگاتە ئەو هەستەی کە ئەو کەسە خەیاڵ نیە هاتۆتەلای، یاخود خەون
نەبووە، بەڵکو راستیە، یان بە باری دەرونی تێنەگات، بەتەواوەتی دڵنیا بێت و
هەست بەوە بکات کە راستیە و واقعەو رەوشەکە بەرجستەیە،دیسانەوە دڵنیا بێت
خەوی نەدیوە.
دەفەرموێت جوبریل: فَقَالَ:[اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ (1)
خَلَقَ الإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ (2) اقْرَأْ وَرَبُّكَ الأَكْرَمُ (3)
الَّذِي عَلَّمَ بِالقَلَمِ (4) عَلَّمَ الإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ].
{العلق: 1- 5}.
(ئهی محمد صلی الله علیه وسلم) بخوێنه بهناوی ئهو
پهروهردگارهتهوه(که ههموو شتێکی) دروست کردووه. ئادهمیزادی له
چهند خانهیهکی خۆههڵواسهر (لهناو منداڵاندا)دروستکردووه. بخوێنه،
پهروهردگاری تۆ خاوهنی ڕێزو بهخششی بێ سنوره. ئهو زاتهیه که
بههۆی قهڵهمهوه زانستی و زانیاری فێر دهکات. ئادهمیزاد فێری ئهو
شتانه دهکات که نایزانێت و بێ ئاگایه لێیان.
ئەم پیاوە کێ بوو؟
چۆن پەیدا بوو؟
بۆچی لە دوای ئەو ووتانە وون بوو؟
پێغەمبەر هیچ نازانیت تا ئەو ساتە وەختەیش، لە کاتێکدا خۆی زۆر لە رووی
قسەکردنەوە لە ناو عەرەبدا جوانترین شێوەی دەربڕینی هەبوو بۆ زمانی عەرەبی،
دەزانێت ئەم چەند ووشەیە لە ووشەی مرۆڤ ناچێت و، هەموو مرۆڤایەتی لەبەردەم
ئەم ووشەنەدا دەستەوەسانە.
بەڵام ئەم کەسە کە پەیدابوو لە پڕنەماو، باسی ئەو خوایە دەکات کە محمد بە
شوێنیدا دەگەڕێت، سەردەمانێکە پێغەمبەرمان(صلی للە علیە وسلم) ئیعتیکاف و
بیرو هۆشی لای ئەو خوایە کە ئەو پیاوە باسی کردوە، باسی خوای گەردونی
کردوە، ئینجا ئەو پیاوە باسی خوایەك دەکات کە ڕێزی مرۆڤ دەگرێت و فێری
زانستی دەکات.
ئەو کەسە هیچی پێنەگووت، ئاگاداری نەکردوە کە دەبێتە پێغەمبەری خوا.
ئەو کۆمەڵە ووشەیە تائێستا لە سەر زەویدا کەس نەیبیستوە، لە پر ئەو پیاوە
وون بوو، پاشان محمدی بە هێزەوە گوشی بە خۆیەوە، لەم کاتەدا سەروەرمان
دەفەرموێت، لە گیانی خۆم ترسمان کە شتێکم بەسەر بێت... "لَقَدْ خَشِيتُ
عَلَى نَفْسِي".
سەروەرمان(صلی للە علیە وسلم) لەدوای ئەو رووداوە لە خەڵوەتەکەیدا
دەردەچێت و بەرەو ماڵ دەکەوێتەوە ڕێ، لە ئەشکەوتەکەوە کە بە لوتکەی
شاخێکەوەیە ئێستا شاخەکە ناونراوە بە شاخی نور(جبل نور) دێتە دەرێ بۆ ئەوەی
لە جێگای و مەڵبەندو زێدی خۆی بە حەسێتەوە ئەمانی دەست بکەوێت مەبەستم
ماڵەکەی خۆیەتی لە شاری مەککەدا..
خاتو عائیشە باسی ئەو کاتەمان بۆ دەکات دەفەرموێت:
فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ.
گەڕایەوە بۆ ماڵەوە پێغەمەبەرمان(صلی للە علیە وسلم) چاوەکانی پر بوون لە ئاو.
پرسیار لێرەدا ئەوەی بۆچی پێغەمبەرمان لەو دیمەن و ڕووداوە ترسا..؟!
لە وەڵامدا دەڵێم: چەند هۆکاریك وای کرد کە سەروەرمان بترسێت لەو رووداوە کە حیکەمەت بە دوای خۆیدا دەهێنێت بۆ مرۆڤایەتی..
یەکەم : بۆمان دەردەکەوێت سەروەرمان محمد(صلی للە علیە وسلم) مرۆڤە و
سوننەتی مرۆڤیش وا هەڵکەوتوە لە شتێ سەررسوڕێنەر و ترسناك دەترسێت، ئەم
بارو گوزارانەیش لەگەڵ موسا پێغەمبەر- سەلامی خوای لێبێت- دووبارە بۆتەوە،
کەواتە ئەوەمان بۆ روون دەبێتەوە کە محمد مرۆڤێکی ئاسایی بووە و وەك هەموو
مرۆڤەکانی تر هەست و نەست و هۆشی هەبووە.
دوەم: لێرەدا ئەوەمان بۆ دەردەکەوێت تا ئەم ساتە وەختەیش محمد (صلی للە
علیە وسلم) نازانێت کە پێغەمبەرەو بانگەشەی بۆ ناکات، بەڵکو بە دەرکەوتن
نەمانی ئەو پیاوەی لە ئەشکەوتەکەدا پەیدا بوو نەما ترسی لێنیشت، کەواتە
محمد خۆی ئامادە نەکردوە بۆ ئەوەی بڵێ من پێغەمبەرم و هەر نەیزانیوە.
سێیەم: ئەم کارە بۆ ئامادەکردنی مـحمدە بۆ ئەوەی حەز بکات جارێکی تر ئەوە
کەسە ببینێتەوە، تەشویق ببێت بۆ کارەکەی، لە باسەکەنماندا زیاتر روونی
دەکەمەوە بە پشتوانی خوا...
چونکە لەدوای ئەو رووداوە چەند جاری پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم)
دەرۆیشتەوە بۆ شاخی نوور بۆ هەمان جێگا لە ئەشکەوتەکەدا بۆ ئەوەی ئەو پیاوە
ببینێت چاوەڕێ دەکرد، وای لێهاتبوو موشتاق بوو بۆ بینینی جوبریل- علیە
السلام –
پاش ئەوەی گەیشتە ماڵەوە خاتو عائشە بەردەوام لەگەڵماندایەو رووداوەکەمان
بۆ باس دەکات دەفەرموێت:فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ
اللَّهُ عَنْهَا.
خاتوو خەدیجە زۆر پێغەمەبەری خوای(صلی للە علیە وسلم) خۆش دەویست،
خۆشەویستییەك کە بۆم پێناسە ناکرێت!!، لە هیچ جێگایەکی سیرەی موبارەکی
پێغەمبەرماندا(صلی للە علیە وسلم) نەمدیوە نەمبیستوە کە رۆژێك لە رۆژان
دەمەبۆڵەیەك یان ئاژاوەیەکی خێزانی لە نێوانی پێغەمبەرو(صلی للە علیە
وسلم) خاتو خەدیجە- رەزامەندی خوای لێبێت- رووی دابێت.
هەموو رووداوەکە دەگڕێتەوە بۆ خاتو خەدیجەو، باسی ئەو ڕووداوە سەرسوڕمانەی
بۆ دەکات، هەموو ووشەکانی جوبریل فەرمووبوی، پێی، بۆی دەگێڕێتەوەئینجا
دەفەرموێت:
"لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي".
زۆر دەترسم شتێکم بەسەر بێت، یاخود دەترسم لە گیانم خۆم.
بەڵام لێرەدا خاتو خەدیجە هەڵوێستێکی زۆر سەرسوڕمانی دەبێت.. هەڵوێستەکەی
زۆر سەیرە، چونکە وەك ئافرەتانی تر خێرا دەنگی لێبەرز نەبووە بترسێت، وەك
سروشتی ئافرەتان کە ترسنۆكن بە گشتی، بەڵکو کەوتە پرسیارکردن لە سەروەرمان و
ڕووداوەکەشی زۆر بە ئاسانی وەرگرت و دڵخۆشی پێغەمبەری(صلی للە علیە وسلم)
دایەوە، بەڵکو زۆر بە دڵنیایەوە بە هاوسەرەکەی فەرموو جەختی لەسەر
کردوە...
كَلاَّ، وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا، إِنَّكَ لَتَصِلُ
الرَّحِمَ، وَتَحْمِلُ الْكَلَّ، وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ، وَتَقْرِي
الضَّيْفَ، وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ.
نا سوێند بە خوا، خوای پەروەردگار هەرگیز ئازاری تۆنادات، چونکە تۆ سیلەی
رەحم بەجێدێهنیت و هەموو خزمو کەسوکاری بەسەر دەکەیتەوە، هەستی
بەرپرسیارێتت لەسەر شانە خۆشەویستی بۆ هەمووان دەردەبڕیت، ئەوەی کە هەژارو
بێدەرەتانە تۆ دەست گیرۆی دەکەیت، تۆ ڕێزی میوان زۆر دەگریت ئەی محمد،
هەمیشە بەدوای راستیدا دەگریت و حەقت خۆش دەوێت.
خاتو خەدیجە لە پێناسەی پێغەمبەروە وەسفی رەوشتە جوانەکانی کرد، باسی ئەوەی
کرد کە هەرگیز کەسیك بەو باشیە بێت توشی نارەحەتی و ئازار نابێت..
هەروەها باسی هەڵسوکەوتی لەگەڵ خەڵکی و خزمەتی خەڵکی ئارامگری و ڕاستگۆی
لە ناو خەڵکیدا وای لێکردبوو کە ئەم دیدو بۆچونەلای خاتو خەدیجە دروست
بکات..
گرنگیشە ئەو کەسەی شوێنکەوتوی پێغەمبەرە دەبێت هەمان هەڵسوکەوتی هەبێت،
خێزان منداڵەکانی ئەو شاهیدیە بۆ بدەن، چونکە مرۆڤی موسڵمان ئەگەر لە ناو
ماڵی خۆیدا باش نەبوو راستبێژ نەبوو لەگەڵ دروشمە دینیەکانی ئیسلامدا،
خۆئەگەر وا نەبوو ئیتر لە ناو خانەوادەکەی خۆیدا جێگای ئەرزش نابێت..!
چونکە مامەڵە کردن لەگەڵ چواردەوخەڵکیدا بەگشتی وەك کورد دەڵێت سەنگی مەحکە و مرۆڤی پێ هەڵەدەسنگێنرێت.
خاتوو خەدیجە وەك هاوسەرێکی بە وەفاو ئافرتێکی سالارو سەنگین بە تەواوەتی
پێغەمبەرمانی (صلی للە علیە وسلم) ئارام کردوە، زیاتر خۆشەویستی و هێمنی بۆ
دەربڕی تا هەست بە ئاسایشی تەواوەتی بکات لە ماڵەکەیدا، ئەمەش نمونەی
هاوسەری ڕێك و پێکە کە خوای موتەعال لە قورئاندا بۆمان باس دەکات:
[وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا
لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً ]
{الرُّوم: 21}.
یهکێك له نیشانهو بهڵگهکانی تری ئهوهیه: که ههر له خۆتان
هاوسهری بۆ دروست کردوون بۆ ئهوهی ئارام بگرن لهلایداو له نێوانتاندا
خۆشهویستی و سۆزو میهرهبانی فهراههم هێناوه..
هەروەها ئەم ئافرەتە کە خێزانی سەروەرمانە(صلی للە علیە وسلم) لە خورافیاو و
باری دەرونیدا هاوسەرەکەی بە جێنەهێشت، بەڵکو بردیە لای ئەوکەسانەی
کەشارەزان لەو بوارەدا چونە لای کەسێك بەناوی وەرقەی کوڕی نەوفل.
خاتو خەدیجە بۆ لە ناو ئەو هەموو خەڵکەدا کەسێکی هەڵبژارد بە ناوی وەرقەی کووڕی نەوفەل؟
ئەم هەڵبژاردنە حیکەمەت و فیترەتی پاکی خاتو خەدیجەمان نیشان ئەدات، بەڵکو
نەیبردە لای ئەو هەموو کاهین و خزمەتکاری بتەکانی کەعبە، بەڵکو رۆیشت
بۆلای ئەم پیاوە کە لەسەر ئاینی کۆنەکان بوو پاشان لەدوای جاهیلی چوە سەر
ئاینی نصرانی..
پێش ئەوەی بێمە سەر باسی وەرقەی کوڕی نەوفل؛ تکا دەکەم لە هەموو لاوەکان
کە ژن دێنن ئافرەتی پابەند بە دینەوە هەڵبژێرن، چونکە ئەوە خاڵی سەرەکیە لە
ژیانی مرۆڤدا، لەگەڵ پرۆژەکەی ئێمەدا دێتەوە کە بونیادی گۆمەڵگای موسڵمان و
ئوممەتی ئیسلامییە.