بەخێربێن بۆ پێگەی پێغەمبەر (صلی الله علیه وسلم)
لە ژيانى پێغەمبەر (ﷺ) فيربووم : سەركردەى لێهاتوو شوێن كەوتوو بەرهەم ناهێنێت ، بەڵكو سەركردەى وەك خۆى دروست دەكات .
چه‌ند وته‌یه‌كی جوان: 1ـ ئارامی‌ عیباده‌تێكه‌ به‌بێ‌ زه‌حمه‌ت ، هه‌یبه‌تيكه‌ به‌بێ‌ قودره‌ت ، قه‌ڵایه‌كه‌ به‌بێ قه‌ڵغان ، سه‌ركه‌وتنێكه‌ به‌بێ‌ چه‌ك. 2ـ ماڵێك كه‌ هیچ كات وێران نابێت عه‌داله‌ته‌. 3ـ نه‌خۆشیه‌ك ده‌رمانی‌ نییه‌ بێ ئه‌قڵیه.‌ 4ـ شیرینیه‌ك دوایی‌ ده‌گۆرێت به‌ تاڵی‌ هه‌واو ئاره‌زوویه‌. ‌5ـ تاڵیه‌ك دوایی‌ ده‌گۆريت به‌شیرینی‌ صه‌بر و ئارام گرتنه‌. 6ـ ئه‌گه‌ر پشووی‌ لاشه‌ به‌كه‌می‌ خۆراكه‌ ئه‌وا پشووی‌ دڵ و ده‌روونیش به‌كه‌می‌ گوناهه.‌
پێویسته‌ هه‌میشه‌ له‌ بیرمان بێت كه‌ تاوه‌كو زستان ساردو سه‌ختتر بێت ئه‌وا به‌هاری رازاوه‌ترو جوانتر دێته‌ پىش چاو.
علی كوری به‌بو تالیب (ره‌زای خوای لى بێت) ده‌فه‌رموێت: دونیا وه‌كو مار وایه‌، رواڵه‌تی بریقه‌داره‌و ناخی هه‌ڵگری ژه‌هرێكی ترسناكه‌، ئه‌وه‌ی لێی نزیك ده‌بێته‌وه‌ گه‌مژه‌یه‌و ناحاڵیه‌، ئه‌وه‌ی لێی دوور ده‌كه‌وێته‌وه‌ خاوه‌نی ژیریه‌.
پێغه‌مبه‌رو قورئان
 تیشكێك لەسەر مێژووی تەفسیری قورئان
22/07/2015
بینین: 1864
تیشكێك لەسەر مێژووی تەفسیری قورئان
جهاد خاوەری


  وەك ئاشكرایە قورئان بە زمانی پێغەمبەرەكەی دابەزیوە ، وەك خوای گەورە دەفەرمێ‌ لە سورەتی ( إبراهیم / ایة : 4) )) : وما أرسلنا من رسول إلا بلسان قومه لیبین لهم )) ، وە ئەو زمانەش زمانی عەرەبیە كە قورئان دوبارە لە بارەیەوە دەڵێ‌ : (( إنا أنزلناه قرانا عربیا لعلكم تعقلون )) ، سورەتی (یوسف / ایە : 2 ) ، هەروەها بە پێی ڕای زۆربەی زانایان قورئان لە زمانی عەرەبی تێپەر ناكات ، بەڵام ئەوەیە كەبە زمانە جیاوازەكانی عەرەبی نوسراوە :(قورەیشی ، هذیل ، ثقیف ، هوازن ، كنانە ، تمیم ، یمن ). 

تەفسیر لەسەردەمی پێغەمبەر و یارانیدا
....................................................
  خوای گەورە كاتێ‌ قورئانی بۆ پێغەمبەر دەنارد ، لەگەڵیشیدا مەبەستەكەی بۆ بەیان دەكرد ، وەك دەفەرمێ‌ : (( إنا علینا جمعه وقرانه ، فإذا قرأنا فأتبع قرانه ، ثم إن علینا بیانه )) ، سورەتی (القیامة/ ایة: 17 – 19 ) ، هەروەها هاوەڵان ( ڕەزای خوایان لێبێت ) تێئەگەیشتن كاتێ‌ قورئان بە زمانی خۆیان دابەزیایە ، بەڵام بەشبَوەیەكی تەواوەتی نا ، وەك ئیبن خەلدون لە (مقدمة ) دا دەڵێ‌ : ( قورئان بە زمانی عەرەبی دابەزی و هاوەڵانیش تێیدەگەیشتن ، بەڵام بەتەواوەتی دەركی ماناكەیان نەدەكرد كە مەبەستی چیە ) ، لەگەڵ ئەوەشدا هەندێ‌ وشە هەبون لە قورئاندا كە هاوەڵان لێیتێنەدەگەیشتن ، وەك دەوترێت رۆژێكیان عومەری كوڕی خەتتاب چووە سەر مینبەر و فەرموی : ( وفاكهە وأبا ) پاشان وتی : ( فاكهە ئەزانم ، بەڵام ئەی اڵاب ) ، یاخود ئیبن عەباس كە دەڵێ‌ نەمئەزانی ( ما فاطر السموات واڵارض ) بە واتای چی دێت ، تاوەكو دوو ئەعرابیم بینی كە بیریان هەڵدەكەند ، یەكێكیان دەیوت : أنا فطرتها ، ئەوی تریشیان دەیوت : أنا أبتدأتها . ئیبن قوتەیبەش دەڵێ‌ : ( عەرەب لە توانای ئەوەدا نەبون كە لە تەواوی قورئان تێبگەن .....). 

تەفسیر لە سەردەمی تابعیندا :
.........................................
تەفسیر لەسەردەمی تابعیندا شێوازێكی تری وەرگرت كە ئەویش ڕێگای ( ڕەئی و ئیجتهاد ) بوو ، چونكە نەیانتوانی تەواوی تەفسیری هاوەڵان و ئەوانیش لە پێغەمبەرەوە وەریانگرتووە كۆبكەنەوە ، لەگەڵ ئەوەشدا نادیاریەكی زۆر لەسەر مانای هەندێ‌ ئایات هەبوو ، هەروەها لە ئەنجامی فتوحاتی ئیسلامیەوە چەندین قوتابخانە لەلایەن قوتابیانی هاوەڵانەوە لەناوچە جیاجیاكانی وڵاتانی ئیسلامیدا دامەزران ، وەك // لە مەككە : قوتابخانەی ئیبن عەباس ، لە بەناوبانگترین قوتابیەكانی ( سعید كوڕی جبیر ، موجاهید و عەكرەمەی خزمەتكارانی ، تاوس كوڕی كیسانی یەمانی ، عەتائی كوڕی ئەبی رەباح ). لە مەدینەش : قوتابخانەی ئوبەی كوڕی كەعب ، لەبەناوبانگترین قوتابیەكانی:( زەیدی كوڕی ئەسلەم ، ئەبو عالیە ، محمد كوڕی كەعب ئەلقرزی ) . لە عێراقیش : قوتابخانەی ئیبن مەسعود هەبوو كە ناودەبرا بە قوتابخانەی ئەهلی ڕەئی ، لە بەناوبانگترین قوتابیەكانی ( عەلقەمەی كوڕی قەیس ، مەسروق و ئەسوەدی كوڕی یەزید ، هەمەزانی ، عامر ئەلشەعبی ، حەسەنی بەصری ، قەتادەی كوڕی دعامەی ئەلسدوسی ) . 

تەفسیر لەسەردەمی تەدویندا :
.........................................  
    تەدوین دەست پێدەكات لە كۆتاییەكانی دەوڵەتی ئومەوی و سەرەتای عەباسیدا . ئەم دەورەیە شێوازێكی تری وەرگرت ، ئەویش تەفسیركردنی قورئان بوو سورەت بە سورەت و ئایەت بە ئایەت لە سەرەتاوە بۆ كۆتایی ، ئەمەش لە پێغەمبەرەوە دەگێڕایەوە یان هاوەڵان یان تابعین .

سەرچاوەكان
................
1. د. عبدالمجید محمود مطلوب : مباحث في علوم القران ، ص 186 – 192.
2. محمد علی الصابونی : التبیان فی علوم القران ، ص63 - 85


زیاتر

Copyright. All Rights Reserved.
مافی بڵاوکردنه‌وه‌ی بابه‌ته‌کان پارێزراوه بۆ پێگه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا،
هه‌رکه‌سێک بابه‌ته‌کان کۆپی بکات پێویسته ئاماژه به‌ سه‌رچاوه‌که‌ی بکات که‌ پێگه‌ی پێغه‌مبه‌ری خودایه